Frivole muziek op Amsterdamse regentenlessenaars
"De Nieuwe Hollandsche Schouwburg" uit 1751-1761 bestudeerd en heruitgegeven
Wat stond er in de 18e eeuw op de muzieklessenaars van de Amsterdamse regenten-elite; wat speelden de muziekamateurs uit de ‘betere kringen’? Misschien een sonate van Nozeman of Corelli, een concertje van Vivaldi of Pepusch….maar vooral veel muziek die afkomstig was uit de onderkant van de Amsterdamse samenleving en het frivole uitgaansleven!

De Nieuwe Hollandsche Schouwburg, een serie van negen boekjes met (dans)melodieën, werd oorspronkelijk uitgegeven tussen 1751 en 1771. Helaas zijn van de oorspronkelijke negen deeltjes slechts zes bewaard; die bevatten in totaal 447 melodieën. In januari 2010 is daarvan een facsimile-uitgave verschenen bij uitgeverij Drie Koningen in Enkhuizen (ISBN 978-90-75770-37-7). 

In combinatie hiermee verscheen bij Twee Violen en een Bas in Nijmegen het boek De Nieuwe Hollandsche Schouwburg 1751-1771: het einde van een tijdperk in de Amsterdamse muziek (ISBN 978-90-814953-1-8). Dit boek, geschreven door dr. Jos Koning, socioloog, musicoloog en musicus, gaat boeiend in op de Amsterdamse wereld waarin deze muziek indertijd werd gespeeld en uitgegeven. Op het leven en het werk van de muzikanten, op de elite van de stad én de zelfkant, en op de ideeën van de oorspronkelijke uitgever Johannes Smit. Deze studie maakt een eind aan het idee dat de elite vooral kunstmuziek gebruikt zou hebben. Hier vindt de lezer ook een paar praktische overzichten, waarin per melodie de herkomst besproken wordt.

      bestellen

Jos Koning spreekt van een geheel verwaarloosd Nederlands erfgoed en illustreert de opvallende voorkeur van de chique Amsterdammers met een grote verscheidenheid aan bewijzen. De muziek, onder meer afkomstig uit de speelhuizen (kroeg, danszaal en bordeel in één) waar de bargoense tegencultuur van het kansloze stadsproletariaat de toon zette, vond in gedrukte vorm gretig aftrek bij de gefascineerde bovenlagen. Nog uitgebreid met muziek uit de kermissen in de dorpen rond de stad werden de series een groot succes, met oplagen van duizenden exemplaren. Vanwege de almaar stijgende vraag grepen de uitgevers spoedig naar een derde bron: het toneel van de Amsterdamse schouwburg, waar het ondanks het culturele tintje gistte van lichtzinnigheid en losbandigheid. De Nieuwe Hollandsche Schouwburg spande daarin de kroon. Tegelijk was die serie een eindpunt: Verlichting, patriottenidealen en de Franse revolutie leidden tot een cultureel en moreel reveil waartegen dit muziekgenre niet opgewassen was...

      terug naar top

Een muzikaal voorproefje:
Trio Twee Violen en een Bas speelt een programma met muziek uit De Nieuwe Hollandsche Schouwburg, afgewisseld met anekdotische verhalen uit de Amsterdamse wereld rond de serie. Hier is al wat te horen:

Jos Koning is socioloog,
musicoloog en violist